Op bezoek bij het Instituut voor de Nederlandse Taal

intVrijdag 9 december 2016 – Op de vroege vrijdagmorgen verzamelde een kleine groep TW!STers zich op het hoofdstation voor de eerste grote activiteit van onze nieuwe AcademiCie. De reis ging naar Leiden, naar het Instituut voor de Nederlandse Taal. In de trein werd er wat gekletst, geslapen of gestudeerd. Tweeënhalf uur later reed de trein station Leiden binnen. Daar begonnen we aan een korte wandeling die uitliep in een zoektocht tussen de universiteitsgebouwen waarin het INT verscholen zit. Eenmaal aangekomen werden we ontvangen met koffie en thee. Twee medewerkers van het instituut stonden klaar om ons wat te vertellen over hun werk, woordenboeken en neologismen.

Het INT is bij een breder publiek bekend geworden vanwege de “weg met dat woord!” verkiezing. Elk jaar mogen mensen woorden insturen die zij het volgende jaar nooit meer willen horen. Dit jaar is het “diervriendelijk vlees” geworden. Deze term is dit jaar populair geworden, maar kent dus ook genoeg tegenstanders. Nieuwe woorden worden altijd door de ene groep omarmd en door de andere groep verworpen. Alleen de tijd kan laten zien of een nieuw woord een blijvertje is of niet. Veel nieuwe woorden worden gevormd naar aanleiding van recente gebeurtenissen of ontwikkelingen. Meestal zijn het samenstellingen, leenwoorden of vernederlandste leenwoorden.

Als een woord blijft hangen, beslist het INT of het daarom in het woordenboek wordt opgenomen. Daarvoor houden zij niet alleen de Nederlandse woorden bij, maar ook de Belgisch-Nederlandse, Surinaams-Nederlandse en Antilliaans-Nederlandse woorden. Dat wij in Nederland een woord nooit gebruiken, betekent dus nog niet dat dit woord fout is in de Nederlandse taal! Het computersysteem van het INT heeft ook een abonnement op de kranten van Nederland en België om als eerste te registreren welke woorden er gebruikt worden. Dit wordt allemaal gedocumenteerd in een corpus.

Aan het eind van de presentatie kregen we een digitale rondleiding door de website van het INT, waar je onder andere linkjes kan vinden naar hun woordenboeken en corpora. Daarna kregen we een échte rondleiding door het gebouw. We keken onze ogen uit bij hun woordenboekencollectie. Van prachtige oude boeken in Middelnederlands tot de nieuwste versie van de Van Dale. Ook zagen we hoe men vroeger een woordenboek samenstelde. Het was een ingewikkeld systeem van losse kaartjes waarop woord, vindplaats en betekenis werden geschreven. Natuurlijk was er een secretaresse die uren bezig was met het sorteren en overtypen van deze kaartjes. Gelukkig gaat dat allemaal nu wat makkelijker.

Na een kort vragenrondje stonden we weer buiten, tussen de Leidse studenten. Een enkeling moest snel weer naar het noorden terug terwijl de rest nog even een rondje langs de grachten van Leiden liep. Mooie stad wel, maar er gaat niets boven Groningen. TW!ST Groningen.

door Marieke Veenendaal, MediaCie.